สุขภาพ : แนวทางในการป้องกันและการส่งเสริม
รหัส3-16-207-2025-0701-02
จุฑาทิพย์ กิ่งแก้ว
การมีสุขภาพจิตที่ดีนั้นสัมพันธ์กับการมีสุขภาพกายที่ดีอย่างชัดเจน สุขภาพกายที่ดีหมายถึงการที่ร่างกายของเราทำงานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ เราสามารถดูแลสุขภาพให้ดีตลอดไปได้ด้วยตนเองและสามารถป้องกันการเจ็บป่วยที่เกิดขึ้นได้ด้วยการปฏิบัติตัวตามแนวทางสู่การมีสุขภาพดี เมื่อถึงเวลาเจ็บไข้ เราก็ต้อองดูแลตนเองให้ดีเพื่อให้หายป่วยเร็วขึ้น หรือเพื่อบรรเทาอาการที่เป็นอยู่และลดอาการแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นได้ ส่วนการมีสุขภาพที่ดีก็ส่งเสริมให้มีสุขภาพกายที่แข็งแรง หายจากการเจ็บป่วยได้เร็วขึ้นได้เช่นกัน
ข้อปฏิบัติเพื่อการมีสุขภาพที่ดี ตามหลัก 6 อ. สร้างสุขภาพคนไทย (โครงการ ส.ส.ส. กระทรวงสาธารสุข)
- อาหาร กินอาหารให้ได้สมดุลทางโภชนาการ โดยยึดหลักการกินให้หลากหลายชนิดมากที่สุด ควรกินอาหารให้ถูกสุขลักษณะ สะอาด ปลอดภัย ครบ 5 หมู่ ควรหลีกเลี่ยงอาหารประเภทไขมันและแป้งในปริมาณมากเกินไป เพราะจะทำให้เกิดโรคอ้วน โรคหลอดเลือดหัวใจ ความดันโลหิตสูงและเบาหวานได้ ควรเน้นอาหารประเภทผักผลไม้มากขึ้น
- ออกกำลังกาย ควรออกกำลังกายครั้งละ 30 นาที อย่างน้อยสัปดาห์ละ 3 ครั้ง อย่างสม่ำเสมอตามความเหมาะสมในแต่ละวัน เช่น เดินเร็ว วิ่ง ปั่นจักรยาน รำมวยจีน รำไทเก๊ก
- อารมณ์ อารมณ์มีความสัมพันธ์กับสุขภาพ การเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์มีผลต่อร่างกาย อารมณ์ดีส่งผลดีต่อสุขภาพ เช่น เมื่อมีความสุข ร่างกายจะหลั่งสารเอนโดรฟีน ส่งผลให้ร่างกายตื่นตัวกระชุ่มกระชวย ผ่อนคลาย การทำงานของสมองจะดี หายป่วยเร็วขึ้น อายุยืนมากขึ้นในทางตรงกันข้าม ถ้าอารมณ์ไม่ดีจะส่งผลทำลายสุขภาพทำให้ร่างกายเปลี่ยนแปลงกินอาหารได้น้อย นอนไม่หลับ ไม่มีสมาธิ หงุดหงิด ก้าวร้าว ความดันโลหิตสูง อัตราการเต้นของหัวใจหแรงและเร็วขึ้น ดังนั้น การรู้จักควบคุมและจัดการกับอารมณ์อย่างเหมาะสม มีผลต่อสุขภาพร่างกายและจิตใจทำให้การดำรงชีวิตประจำวันมีความสุข
- อนามัยสิ่งแวดล้อม สภาพแวดล้อมในบ้านที่ดีเอื้อต่อการมีสุขภาพดีของคนในครอบครัวขณะเดี่ยวกันก็ควรสร้างสิ่งแวดล้อมที่ดีในชุมชนด้วย
- อโรคยา โรคที่เป็นสาเหตุการตายอันดับต้นๆ ของคนไทย เช่น โรคหัวใจ และหลอดเลือด โรคความดันโลหิตสูง มะเร็ง เบาหวาน เอดส์ อุบัติเหตุ การปฏิบัติตนให้ปราศจากความเจ็บป่วย หรือหลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงที่จะทำให้เกิดโรค เช่น หลีกเลี่ยงการกินอาหารที่มีไขมันสูง ลดการกินอาหารรสจัด ไม่กินอาหารสุกๆดิบๆ หรืออาหารที่มีสารปนเปื้อน การจัดการกับความเครียด โดยทำจิตใจให้ร่าเริงแจ่มใสอยู่เสมอ การคาดเข็มขัดนิรภัยขณะขับรถยนต์ สวมหมวกกันน๊อคขณะขับขี่จักรยานยนต์
- อบายมุข งดเว้นบุหรี่ สุรา ยาเสพติด การพนันและการสำส่อนทางเพศ ซึ่งเป็นภัยร้ายแรงที่ก่อให้เกิดผลเสียต่อสุขภาพกายและจิตใจ
นอกจากเรามีสุขภาพกายที่ดีแล้ว ยังต้องมีสุขภาพจิตที่ดี สุขภาพจิตที่ดี คือมีจิตใจที่พร้อมจะเผชิญความไม่แน่นอนแห่งชีวิต ด้วยการเรียนรู้ที่จะอยู่กับบุคคลอื่นด้วยความรัก การแบ่งปัน รู้จักการแบ่งเวลาให้เหมาะสมและมองโลกในแง่ดี ปรับตัวปรับใจได้อย่างเหมาะสมกับสถานการณ์และสภาพแวดล้อมที่เป็นจริงได้
ปัจจัยที่มีผลต่อสุขภาพจิต
- ปัจจัยทางด้านร่างกาย
ได้รับพิษของสิ่งเสพติด (สุรา ยาบ้าน สารละเหย)
ได้รับเชี้อโรคทีเป็นอันตรายต่อเนื้อสมอง เช่น เชื้อไวรัส แบคทีเรีย
ศีรษะได้รับอันตราย
- ปัจจัยทางด้านจิตใจ สังคม สิ่งแวดล้อม
ความไม่สมหวังจากเรื่อง : ความรัก การเรียน ตำแหน่งหน้าที่การงาน
การสูญเสีย : บุคคลอันเป็นที่รัก ของรัก ตำแหน่งหน้าที่การงาน ทรัพย์สินเงินทอง ชื่อเสียง
มีปัญหาครอบครัว
ปัญหาทางเศรษฐกิจ
ลักษณะของผู้ที่มีสุขภาพจิตดี
- มองตนเองในด้านดี เห็นคุณค่าในตนเอง
- สามารถพึ่งตนเองได้
- มีความรู้สึกที่ดีต่อคนอื่น
- สามารถสร้างสัมพันธภาพกับผู้อื่นได้
- ยอมรับความสามารถของตนเอง
- รู้จักอบทนในการรอคอย
- ตอบสนองความต้องการของตนเองได้อย่างเหมาะสม
- ยอมรับและสามารถปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ของสังคมได้
- สามารถอยู่ตามลำพังตนเองและอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้
วิธีป้องกันและส่งเสริมสุขภาพจิต
- รักษาสุขภาพให้แข็งแรง
- หาที่ปรึกษา เมื่อมีปัญหาไม่สบายใจ
- ฝึกเป็นคนที่รู้จักให้อภัยแก่คนอื่นได้ง่าย
- หลีกเลี่ยงเหตุการณ์ที่ทำให้เครียดไปชั่วขณะ
- ทำตนให้เป็นประโยชน์ต่อตนเองและสังคม
- หาทางระบายอารมณ์ขุ่นมัวไปในทางที่เหมาะสม
- อย่าปล่อยให้มีเวลาว่างมากเกินไป
- เล่นกับสัตว์เลี้ยง
- การคิดในเชิงบวก
- รู้จักทำบุญให้ทาน
- รู้จักใช้เทคนิคคลายเครียด
การฝึกหายใจ
การฝึกเกร็งและคลายกล้ามเนื้อ
การทำสมาธิเบื้องต้น
การนวด
การใช้จินตนาการ
